Jak liczyć makro na redukcji i na masie
Najpierw ustal kalorie, potem białko 1,6–2,2 g na kg, tłuszcze 20–35% kalorii, a resztę oddaj węglowodanom. Białko i węglowodany mają 4 kcal na gram, tłuszcz 9.
W tym poradniku
Liczenie makro to ustalenie dziennych celów w gramach dla białka, tłuszczów i węglowodanów, a nie tylko sumy kalorii. Białko i węglowodany dostarczają 4 kcal na gram, a tłuszcz 9 kcal na gram. Najpierw ustal kalorie, potem białko na 1,6–2,2 g na kilogram masy ciała, potem tłuszcze na 20–35% kalorii, a wszystkie kalorie, które zostaną, oddaj węglowodanom.
Czym są makroskładniki
Makroskładniki, czyli makro, to składniki odżywcze, które dostarczają energii.
| Makroskładnik | Energia na gram | Główne zadanie | Zakres referencyjny dla dorosłych |
|---|---|---|---|
| Białko | 4 kcal | Buduje i naprawia mięśnie oraz inne tkanki | 10–35% kalorii |
| Węglowodany | 4 kcal | Paliwo, zwłaszcza do ciężkiego treningu | 45–65% kalorii |
| Tłuszcze | 9 kcal | Dostarczają niezbędnych kwasów tłuszczowych | 20–35% kalorii |
| Alkohol | 7 kcal | Niepotrzebny, ale się liczy | Brak celu |
Zakresy referencyjne to akceptowalne zakresy rozkładu makroskładników (Acceptable Macronutrient Distribution Ranges) ustalone przez amerykańskie National Academies dla ogółu populacji. Osoby trenujące siłowo zwykle mieszczą się w górnej połowie zakresu dla białka, a na redukcji – na dolnej granicy zakresu dla węglowodanów albo poniżej niej. Nic w tym złego: zakresy opisują typowe zdrowe diety, a nie granice dla każdego celu.
Krok 1: ustal kalorie
Makro dzieli sumę kalorii, więc ona idzie pierwsza. Oszacuj zero kaloryczne w kalkulatorze zapotrzebowania kalorycznego (TDEE), a potem zejdź około 15–20% poniżej niego na redukcji albo wejdź około 10% powyżej, jeśli budujesz mięśnie. Metodę wyjaśnia poradnik ile kalorii dziennie jeść.
Jeśli wolisz, żeby całe obliczenie zrobiło się samo, kalkulator makroskładników idzie w tej samej kolejności co ten poradnik.
Krok 2: najpierw ustal białko
Białko ustala się od masy ciała, a nie jako udział w kaloriach.
| Sytuacja | Białko dziennie |
|---|---|
| Minimum dla dorosłej osoby o siedzącym trybie życia (RDA) | 0,8 g na kg |
| Regularna aktywność fizyczna | 1,4–2,0 g na kg |
| Budowanie mięśni treningiem siłowym | 1,6–2,2 g na kg |
| Redukcja tkanki tłuszczowej połączona z treningiem siłowym | Około 2,0–2,2 g na kg |
| Szczupłe, doświadczone osoby trenujące siłowo na ostrej redukcji | 2,3–3,1 g na kg beztłuszczowej masy ciała |
Skąd się to bierze:
- Stanowisko International Society of Sports Nutrition podaje 1,4–2,0 g na kg jako ilość wystarczającą dla większości osób, które ćwiczą.
- Metaanaliza 49 badań z udziałem 1 863 uczestników wykazała, że podczas treningu siłowego spożycie powyżej około 1,6 g na kg dziennie nie dawało dalszego przyrostu beztłuszczowej masy ciała.
- Przeglądy dla zawodników sportów sylwetkowych zalecają 1,6–2,2 g na kg w okresie budowania masy i 2,3–3,1 g na kg beztłuszczowej masy ciała na redukcji. Przy 20% tkanki tłuszczowej ta wyższa wartość odpowiada około 1,8–2,5 g na kg całkowitej masy ciała.
W przeliczeniu na funty 1,6–2,2 g na kg to mniej więcej 0,7–1,0 g na funt.
Jeśli masz dużo tkanki tłuszczowej, całkowita masa ciała zawyża twoje zapotrzebowanie. Oprzyj wynik na beztłuszczowej masie ciała, którą poda kalkulator beztłuszczowej masy ciała, albo na masie docelowej. Kalkulator zapotrzebowania na białko podaje liczbę dla twojego przypadku, poradnik ile białka potrzebujesz omawia dowody dokładniej, a produkty bogate w białko pokazują, jak tę ilość zjeść.
Krok 3: ustal tłuszcze
Tłuszcze dostają minimum, a nie maksimum.
- Ogólny zakres referencyjny: 20–35% kalorii.
- Dla trenujących siłowo w okresie budowania masy: 0,5–1,5 g na kg masy ciała.
- Na ostrej redukcji: zawodnikom sportów sylwetkowych zalecano nawet zaledwie 15–30% kalorii, żeby zostawić miejsce na białko i węglowodany.
Praktyczna wartość domyślna to 0,8–1 g na kg, sprawdzona względem progu 20%. Schodzenie dużo niżej na długo utrudnia dostarczenie niezbędnych kwasów tłuszczowych i sprawia, że posiłki nie dają satysfakcji.
Krok 4: węglowodany dostają resztę
Węglowodany to wszystkie kalorie, które zostają:
Węglowodany (g) = (kalorie − białko g × 4 − tłuszcze g × 9) ÷ 4
Dla osób, które ciężko trenują z obciążeniem, przegląd poświęcony żywieniu poza sezonem startowym sugeruje co najmniej 3–5 g na kg masy ciała jako wsparcie dla treningu. Na diecie redukcyjnej ta wartość często będzie niższa, po prostu dlatego, że jest mniej kalorii do podziału.
To, jak rozdzielisz kalorie pozabiałkowe między węglowodany a tłuszcze, jest w dużej mierze kwestią osobistych upodobań. W 12-miesięcznym badaniu z udziałem 609 dorosłych z nadwagą lub otyłością zdrowa dieta niskotłuszczowa i zdrowa dieta niskowęglowodanowa dały utratę masy ciała równą 5,3 kg i 6,0 kg, a różnica nie była istotna statystycznie. Wybierz proporcje, przy których czujesz sytość i dobrze trenujesz. O tym, co jeść w okolicach treningu, przeczytasz w poradniku co jeść przed treningiem i po treningu.
Przykłady obliczeń
Redukcja: mężczyzna o masie 80 kg jedzący 2 200 kcal.
| Makro | Zasada | Gramy | kcal |
|---|---|---|---|
| Białko | 2,0 g na kg | 160 | 640 |
| Tłuszcze | 0,8 g na kg | 64 | 576 |
| Węglowodany | (2 200 − 640 − 576) ÷ 4 | 246 | 984 |
| Razem | 2 200 |
To 29% białka, 26% tłuszczów i 45% węglowodanów. Węglowodanów wychodzi 3,1 g na kg.
Budowanie mięśni: kobieta o masie 60 kg jedząca 2 300 kcal.
| Makro | Zasada | Gramy | kcal |
|---|---|---|---|
| Białko | 1,8 g na kg | 108 | 432 |
| Tłuszcze | 1,0 g na kg | 60 | 540 |
| Węglowodany | (2 300 − 432 − 540) ÷ 4 | 332 | 1 328 |
| Razem | 2 300 |
To 19% białka, 23% tłuszczów i 58% węglowodanów. Węglowodanów wychodzi 5,5 g na kg.
Obie osoby mogłyby przesunąć 20–30 g węglowodanów do tłuszczów albo odwrotnie i nie zmieniłoby to wyniku, o ile kalorie i białko zostają takie same. Pamiętaj o przeliczniku: 9 g węglowodanów ma mniej więcej tyle kalorii co 4 g tłuszczu.
Gramy, nie procenty
Proporcje typu 40/30/30 łatwo zapamiętać, ale w praktyce są zawodne, bo gramy, które z nich wychodzą, zależą od sumy kalorii.
Weźmy „30% białka”. Przy 2 800 kcal to 210 g. Przy 1 600 kcal to 120 g. Dla osoby ważącej 80 kg to 2,6 g na kg i 1,5 g na kg: pierwsza wartość jest wyższa niż potrzeba, a druga leży poniżej zakresu do budowania mięśni. Twoje zapotrzebowanie na białko się nie zmieniło; zmieniły się tylko kalorie.
Ustal białko i tłuszcze w gramach od swojej masy ciała, pozwól węglowodanom wypełnić resztę, a procentów używaj tylko do sprawdzenia na koniec, czy całość ma sens.
Elastyczne zakresy
Nie trzeba codziennie trafiać w każdą liczbę. Ta tabela to praktyczna wskazówka, a nie wynik badań.
| Cel | Priorytet | Rozsądna tolerancja |
|---|---|---|
| Kalorie | Najwyższy | Do około 5% jako średnia tygodniowa |
| Białko | Wysoki | Do około 10 g; traktuj cel jako minimum |
| Tłuszcze | Średni | Dowolnie powyżej twojego minimum |
| Węglowodany | Najniższy | To, co zostaje |
Ułatwiają to dwa nawyki. Planując każdy posiłek, zacznij od białka: 20–40 g na posiłek, rozłożone na trzy lub cztery posiłki, zgadza się ze stanowiskiem dotyczącym żywienia w sporcie. I zapisuj jedzenie na wagę, tak jak opisuje poradnik jak liczyć kalorie, bo dziennik makro jest wart tyle, ile porcje, które za nim stoją.
Jeśli pijesz alkohol, zapisuj jego kalorie i odejmuj je od węglowodanów lub tłuszczów, nigdy od białka. Drink o wartości 150 kcal to odpowiednik około 38 g węglowodanów albo 17 g tłuszczu.
Błonnik
Błonnik jest częścią węglowodanów i zasługuje na osobny cel. Amerykańskie wytyczne żywieniowe (Dietary Guidelines for Americans) przyjmują cel 14 g na 1 000 kcal, czyli około 31 g dziennie przy 2 200 kcal i około 22 g przy 1 600 kcal.
Doprowadzą cię do niego warzywa, owoce, fasola, soczewica, płatki owsiane i pieczywo pełnoziarniste. Kalorii z błonnika nie trzeba liczyć osobno: sugerowany przez FAO współczynnik energetyczny dla błonnika to tylko około 2 kcal na gram, a różnica jest zbyt mała, żeby uwzględniać ją w planie.
Kiedy przeliczyć makro od nowa
Białko i tłuszcze są powiązane z masą ciała, więc zmieniają się powoli. Kalorie zmieniają się częściej, a różnicę przejmują węglowodany.
- Kalorie spadają o 200 kcal: zostaw białko i tłuszcze, odejmij 50 g węglowodanów (200 ÷ 4).
- Kalorie rosną o 200 kcal: dodaj 50 g węglowodanów albo 30 g węglowodanów i 9 g tłuszczu.
- Masa ciała zmienia się o około 5 kg: przejdź wszystkie trzy kroki od nowa z nową masą.
Częste błędy
- Zaczynanie od proporcji. Zacznij od masy ciała i kalorii.
- Ustalanie białka od całkowitej masy ciała, gdy masz dużo tłuszczu do zrzucenia. Weź beztłuszczową masę ciała albo masę docelową.
- Zapominanie o tłuszczu do smażenia. Olej i masło to czysty tłuszcz, a zarazem rzecz, którą najłatwiej pominąć w dzienniku.
- Gonienie za dokładnymi liczbami. Rozminięcie się z węglowodanami o 20 g niczego nie zmienia. Rozmijanie się z białkiem o 50 g każdego dnia – owszem.
- Zmienianie makro co tydzień. Trzymaj jedno ustawienie przez dwa–trzy tygodnie, obserwuj średnią tygodniową masy ciała i swoje treningi, a potem w razie potrzeby skoryguj kalorie o 100–200 kcal.
O treningu, który to makro ma wspierać, przeczytasz w poradnikach jak robić redukcję bez utraty mięśni i jak robić masę bez zalewania się tłuszczem albo w planie treningowym na rekompozycję sylwetki.
Te cele są przeznaczone dla zdrowych dorosłych i nie mają zastosowania w ciąży ani podczas karmienia piersią. Szczegółowe liczenie źle się sprawdza u osób z zaburzeniami odżywiania w wywiadzie. Jeśli masz chorobę nerek, cukrzycę lub inne schorzenie, przed zwiększeniem ilości białka lub zmianą diety zapytaj lekarza albo dietetyka.
Źródła
- Institute of Medicine. (2005). Dietary Reference Intakes for Energy, Carbohydrate, Fiber, Fat, Fatty Acids, Cholesterol, Protein, and Amino Acids. National Academies Press. nationalacademies.org
- Jäger R, Kerksick CM, Campbell BI, et al. (2017). International Society of Sports Nutrition position stand: protein and exercise. Journal of the International Society of Sports Nutrition. PubMed
- Morton RW, Murphy KT, McKellar SR, et al. (2018). A systematic review, meta-analysis and meta-regression of the effect of protein supplementation on resistance training-induced gains in muscle mass and strength in healthy adults. British Journal of Sports Medicine. PubMed
- Helms ER, Aragon AA, Fitschen PJ. (2014). Evidence-based recommendations for natural bodybuilding contest preparation: nutrition and supplementation. Journal of the International Society of Sports Nutrition. PubMed
- Iraki J, Fitschen P, Espinar S, Helms E. (2019). Nutrition recommendations for bodybuilders in the off-season: a narrative review. Sports. PubMed
- Gardner CD, Trepanowski JF, Del Gobbo LC, et al. (2018). Effect of low-fat vs low-carbohydrate diet on 12-month weight loss in overweight adults: the DIETFITS randomized clinical trial. JAMA. PubMed
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2003). Food energy: methods of analysis and conversion factors. FAO Food and Nutrition Paper 77. fao.org
- US Department of Agriculture and US Department of Health and Human Services. (2020). Dietary Guidelines for Americans, 2020–2025. dietaryguidelines.gov
Gotowe plany do tego poradnika
Wspomniane ćwiczenia
Najczęstsze pytania
Jak obliczyć swoje makro?
Najpierw ustal dzienną liczbę kalorii. Potem ustaw białko na 1,6–2,2 g na kilogram masy ciała, tłuszcze na około 0,5–1 g na kilogram (20–35% kalorii), a pozostałe kalorie oddaj węglowodanom. Przeliczaj po 4 kcal na gram białka i węglowodanów oraz 9 kcal na gram tłuszczu.
Jakie makro jest najlepsze na redukcji?
Deficyt kaloryczny z białkiem na poziomie około 2 g na kilogram masy ciała, tłuszczami na poziomie 20–30% kalorii i resztą z węglowodanów. Podział między węglowodany a tłuszcze ma niewielkie znaczenie: w 12-miesięcznym badaniu z udziałem 609 dorosłych dieta niskotłuszczowa i niskowęglowodanowa dały podobną utratę masy ciała, 5,3 kg i 6,0 kg.
Jakie makro jest najlepsze na masie?
Nadwyżka około 10% powyżej zera kalorycznego, białko 1,6–2,2 g na kilogram masy ciała, tłuszcze 0,5–1,5 g na kilogram, a pozostałe kalorie z węglowodanów. U osób, które ciężko trenują siłowo, wychodzi z tego zwykle co najmniej 3–5 g węglowodanów na kilogram.
Liczyć makro w gramach czy w procentach?
W gramach. Procenty przesuwają się razem z sumą kalorii, więc ta sama proporcja daje bardzo różne ilości białka. Trzydzieści procent białka to 210 g przy 2 800 kcal, ale tylko 120 g przy 1 600 kcal. Zapotrzebowanie na białko zależy od masy ciała, więc ustalaj je w gramach na kilogram.
Czy trzeba trafiać w makro co do grama?
Nie. Potraktuj kalorie i białko jako dwa cele, które się liczą: kalorie z dokładnością do około 5% jako średnia tygodniowa, a białko z dokładnością do około 10 g od celu. Tłuszcze mają swoje minimum, a węglowodany mogą się zmieniać z dnia na dzień. Regularność przez tygodnie znaczy więcej niż precyzja w pojedynczym dniu.